Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, Internet và các nền tảng số đã trở thành môi trường thiết yếu đối với hoạt động của cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Bên cạnh những lợi ích to lớn, không gian mạng cũng phát sinh nhiều hành vi vi phạm pháp luật như phát tán thông tin sai sự thật, xâm phạm dữ liệu cá nhân, giả mạo thông tin, lừa đảo trực tuyến, cung cấp dịch vụ không phép hoặc sử dụng hạ tầng viễn thông trái quy định. Nhằm tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước và bảo đảm môi trường số an toàn, lành mạnh, ngày 15/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
Nghị định số 174/2026/NĐ-CP gồm 08 chương và 117 điều, thay thế các quy định xử phạt trước đây trong nhiều lĩnh vực liên quan đến bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử. Nội dung của Nghị định quy định rõ nguyên tắc xử phạt, mức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả, thẩm quyền xử phạt cũng như trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước.
Phạm vi điều chỉnh của Nghị định bao gồm các hành vi vi phạm hành chính trong các lĩnh vực: Bưu chính; Viễn thông; Tần số vô tuyến điện; Giao dịch điện tử; Công nghệ thông tin và mật mã dân sự (thuộc lĩnh vực an ninh mạng).
Đối tượng áp dụng rất rộng, bao gồm cá nhân, tổ chức trong nước, tổ chức nước ngoài hoạt động tại Việt Nam và các cơ quan, doanh nghiệp, nhà cung cấp dịch vụ có liên quan đến các lĩnh vực nêu trên.
Đáng chú ý, Nghị định cũng quy định rõ thẩm quyền xử phạt của nhiều cơ quan như Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, thanh tra chuyên ngành và các lực lượng thực thi pháp luật khác nhằm bảo đảm việc xử lý vi phạm được thực hiện thống nhất, hiệu quả.
Nghị định quy định xử phạt các nhóm hành vi trong các lĩnh vực:
Vi phạm trong lĩnh vực bưu chính: Đối với hoạt động bưu chính, Nghị định quy định xử phạt các hành vi như:
Cung cấp dịch vụ bưu chính khi chưa đáp ứng điều kiện theo quy định.
Không bảo đảm an toàn, bí mật bưu gửi.
Làm mất, hư hỏng hoặc chiếm đoạt bưu gửi.
Không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công bố giá cước, chất lượng dịch vụ.
Không thực hiện chế độ báo cáo hoặc lưu giữ hồ sơ theo quy định.
Những quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi người sử dụng dịch vụ và nâng cao chất lượng hoạt động bưu chính.
Vi phạm trong lĩnh vực viễn thông: Lĩnh vực viễn thông là một trong những nội dung được quy định rất chi tiết với nhiều hành vi bị xử phạt như:
Thiết lập hoặc cung cấp dịch vụ viễn thông không có giấy phép.
Sử dụng trái phép tài nguyên viễn thông.
Không thực hiện các quy định về quản lý thuê bao.
Cung cấp thông tin thuê bao không chính xác.
Phát tán tin nhắn rác, cuộc gọi rác, thư điện tử rác.
Sử dụng SIM không đúng quy định hoặc kích hoạt sẵn SIM thuê bao.
Đây là những hành vi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người sử dụng cũng như an toàn của hệ thống viễn thông quốc gia.
Vi phạm trong lĩnh vực tần số vô tuyến điện: Các hành vi phổ biến bao gồm:
Sử dụng tần số vô tuyến điện khi chưa được cấp phép.
Gây nhiễu có hại đến hệ thống thông tin vô tuyến.
Sử dụng thiết bị phát sóng không đúng quy chuẩn kỹ thuật.
Không chấp hành yêu cầu kiểm tra, thanh tra của cơ quan quản lý.
Việc quản lý chặt chẽ tần số vô tuyến điện giúp bảo đảm hoạt động thông tin liên lạc ổn định, đặc biệt trong các lĩnh vực hàng không, hàng hải, quốc phòng và cứu hộ cứu nạn.
Vi phạm trong lĩnh vực giao dịch điện tử: Trong bối cảnh thương mại điện tử và dịch vụ công trực tuyến phát triển mạnh, Nghị định quy định xử phạt các hành vi như:
Giả mạo danh tính trong giao dịch điện tử.
Làm giả hoặc sử dụng trái phép chữ ký điện tử.
Không bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu điện tử.
Vi phạm quy định về lưu trữ, quản lý chứng từ điện tử.
Không thực hiện các yêu cầu về xác thực và bảo mật thông tin.
Các quy định này góp phần tăng cường niềm tin của người dân và doanh nghiệp đối với các giao dịch trên môi trường số.
Vi phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và thông tin trên mạng: Đây là nhóm quy định nhận được nhiều sự quan tâm do tác động trực tiếp đến hoạt động của cá nhân, doanh nghiệp và các nền tảng mạng xã hội. Một số hành vi vi phạm điển hình gồm:
Đăng tải hoặc chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật.
Cung cấp thông tin xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của tổ chức hoặc danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
Đăng tải nội dung vi phạm pháp luật, kích động bạo lực hoặc gây mất an ninh, trật tự.
Chia sẻ bản đồ Việt Nam không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia.
Thu thập, sử dụng hoặc phát tán trái phép dữ liệu cá nhân.
Cản trở hoạt động bình thường của hệ thống thông tin.
Phát tán phần mềm độc hại, mã độc hoặc các công cụ tấn công mạng.
Cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin khi chưa đáp ứng điều kiện pháp luật quy định.
Nghị định cũng tăng cường các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm, thu hồi tên miền, đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép trong những trường hợp nghiêm trọng.
Những điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý về thông tin trên mạng
Đối với doanh nghiệp, việc tuân thủ quy định về thông tin trên môi trường mạng không chỉ giúp tránh các chế tài xử phạt mà còn góp phần xây dựng uy tín thương hiệu.
Thứ nhất, mọi thông tin đăng tải trên website, fanpage, mạng xã hội hoặc các nền tảng số phải được kiểm chứng, bảo đảm tính chính xác, khách quan và không vi phạm quy định pháp luật.
Thứ hai, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm duyệt nội dung trước khi công bố, đặc biệt đối với các thông tin liên quan đến chính sách, tài chính, sức khỏe, đầu tư hoặc các sự kiện có ảnh hưởng lớn đến xã hội.
Thứ ba, cần thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân của khách hàng, không thu thập hoặc chia sẻ dữ liệu trái phép.
Thứ tư, cần quản lý chặt chẽ tài khoản quản trị website, hệ thống thư điện tử và các nền tảng mạng xã hội để phòng ngừa nguy cơ bị chiếm quyền điều khiển hoặc phát tán thông tin giả mạo.
Thứ năm, thường xuyên cập nhật các quy định mới về chuyển đổi số, an toàn thông tin và giao dịch điện tử để bảo đảm hoạt động kinh doanh luôn phù hợp với quy định pháp luật.
Khuyến nghị đối với cá nhân khi sử dụng mạng xã hội
Đối với mỗi người dân, việc sử dụng mạng xã hội cần đi đôi với trách nhiệm pháp lý. Mỗi cá nhân nên:
Kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ.
Không phát tán tin giả, tin chưa được xác minh.
Không xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên mạng.
Không đăng tải nội dung vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Bảo vệ thông tin cá nhân và cảnh giác với các hành vi lừa đảo trực tuyến.
Tôn trọng chủ quyền quốc gia khi sử dụng hình ảnh, bản đồ hoặc các thông tin liên quan đến lãnh thổ Việt Nam.
Nghị định số 174/2026/NĐ-CP là một trong những văn bản pháp luật quan trọng góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong quản lý hoạt động trên môi trường số. Việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của mỗi cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp sẽ góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, văn minh và phát triển bền vững.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, mỗi hành vi đăng tải, chia sẻ hoặc cung cấp thông tin trên Internet đều có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, việc tìm hiểu và thực hiện đúng các quy định của Nghị định không chỉ giúp phòng tránh các rủi ro về xử phạt vi phạm hành chính mà còn góp phần bảo vệ uy tín của tổ chức, doanh nghiệp và quyền lợi của cộng đồng. Đối với doanh nghiệp, xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trên môi trường số cần được xem là một yếu tố quan trọng trong chiến lược quản trị và phát triển bền vững./.
Nguyễn Hoàng Nam