Trong tiến trình phát triển đất nước, đô thị hóa không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và tạo dựng không gian phát triển mới. Nhằm cụ thể hóa các định hướng của Trung ương, Quy hoạch tỉnh, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành Quyết định số 2531/QĐ-UBND ngày 04/8/2026 phê duyệt Chương trình phát triển đô thị tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026-2030, xác định rõ mục tiêu, lộ trình và các giải pháp phát triển hệ thống đô thị theo hướng xanh, thông minh, hiện đại và bền vững.
Tạo dựng hệ thống đô thị hiện đại, đồng bộ
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Phú Thọ có không gian phát triển rộng lớn với quy mô dân số trên 4 triệu người, hệ thống đô thị đa dạng và nhiều tiềm năng liên kết vùng. Chương trình phát triển đô thị giai đoạn 2026–2030 được xây dựng nhằm phát huy lợi thế vị trí địa lý, tăng cường kết nối với Thủ đô Hà Nội, vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng Trung du miền núi phía Bắc, từng bước đưa Phú Thọ trở thành trung tâm công nghiệp, dịch vụ và logistics của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Theo Chương trình, mục tiêu tổng quát là phát triển hệ thống đô thị tỉnh Phú Thọ theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải; ưu tiên nguồn lực cho các đô thị giữ vai trò trung tâm, đô thị động lực, đô thị cửa ngõ, đô thị công nghiệp, dịch vụ, du lịch và sinh thái; gắn phát triển đô thị với các hành lang kinh tế, trục giao thông động lực, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, trung tâm logistics, trung tâm thương mại – dịch vụ, du lịch, y tế, giáo dục, văn hóa và các vùng động lực phát triển của tỉnh sau sắp xếp.
Tổ chức không gian đô thị theo mô hình đa trung tâm, liên kết vùng, phù hợp với cấu trúc phát triển mới của tỉnh sau hợp nhất. Cấu trúc phát triển đô thị của Phú Thọ được đặt trên khung “bốn vùng phát triển – ba hành lang kinh tế – một vành đai sinh thái – năm trục động lực”. Đây là cơ sở để định hướng phân bố các đô thị trọng điểm, đô thị chuyển tiếp, khu công nghiệp, logistics, du lịch và các khu vực phát triển mới; hình thành các cực tăng trưởng, vùng phát triển đô thị trọng điểm và chuỗi đô thị liên kết theo hành lang kinh tế – hạ tầng, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng sống của người dân và tăng cường năng lực cạnh tranh của tỉnh.
Đẩy mạnh phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu; sử dụng hiệu quả đất đai, tài nguyên và năng lượng; bảo vệ môi trường, bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan và bản sắc địa phương; tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu đô thị, GIS, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới trong quản lý, vận hành và phát triển đô thị.
Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu đạt tỷ lệ đô thị hóa khoảng 40%, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và cải thiện chất lượng sống của người dân.
Tập trung phát triển 14 đô thị trọng điểm
Một trong những nội dung trọng tâm của Chương trình là tập trung đầu tư phát triển 14 đô thị động lực theo định hướng Quy hoạch tỉnh Phú Thọ thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là các đô thị giữ vai trò hạt nhân thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và lan tỏa động lực tăng trưởng trên phạm vi toàn tỉnh.
Trong đó, có 05 đô thị định hướng loại II gồm: Việt Trì, Phú Thọ, Hòa Bình, Vĩnh Yên và Phúc Yên. Đây là các trung tâm hành chính, kinh tế, công nghiệp, thương mại, dịch vụ lớn của tỉnh, được ưu tiên đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, kiến trúc cảnh quan và chất lượng quản lý đô thị.
+ Đô thị Việt Trì (phạm vi phát triển đô thị gồm địa giới hành chính các phường: Việt Trì, Nông Trang, Thanh Miếu, Vân Phú và các xã Hy Cương, Sông Lô, Tiên Lữ, Sơn Đông).
+ Đô thị Phú Thọ (phạm vi phát triển đô thị gồm địa giới hành chính các phường: Phú Thọ, Âu Cơ, Phong Châu);
+ Đô thị Hòa Bình (phạm vi phát triển đô thị gồm địa giới hành chính các phường: Hòa Bình, Thống Nhất, Kỳ Sơn, Tân Hòa và xã Thịnh Minh);
+ Đô thị Vĩnh Yên (phạm vi phát triển đô thị gồm địa giới hành chính các phường: Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc và các xã Tề Lỗ, Hội Thịnh, Bình Xuyên, Yên Lạc, Xuân Lãng);
+ Đô thị Phúc Yên (phạm vi phát triển đô thị địa giới hành chính gồm các phường: Phúc Yên, Xuân Hòa và các xã Bình Nguyên, Bình Tuyền).
Bên cạnh đó phát triển 09 đô thị định hướng loại III gồm: Lâm Thao, Lương Sơn, Vĩnh Tường, Tam Hồng, Thanh Thủy, Tam Đảo, Tam Dương, Cẩm Khê và Lập Thạch. Các đô thị này sẽ được tập trung đầu tư hạ tầng khung, hạ tầng thiết yếu, từng bước hoàn thiện các tiêu chí còn thiếu để nâng cao chất lượng phát triển đô thị.
Phạm vi 14 đô thị nêu trên bao trùm 35 đô thị hiện hữu trong tổng số 60 đô thị hiện hữu đã được UBND tỉnh Phú Thọ quyết định xác định chuyển tiếp tại Quyết định số 678/QĐ-UBND ngày 13 tháng 3 năm 2026 về việc công bố danh mục đô thị loại II, loại III, phường đạt mức quy định trình độ phát triển đô thị đối với đơn vị hành chính trong đô thị loại II, loại III trên địa bàn tỉnh Phú Thọ.
Đối với 25 đô thị hiện hữu còn lại trong tổng số 60 đô thị hiện hữu được chuyển tiếp trong hệ thống đô thị theo Quyết định số 678/QĐ-UBND ngày 13 tháng 3 năm 2026 của UBND tỉnh Phú Thọ, tiếp tục duy trì, quản lý và đầu tư hoàn thiện theo lộ trình phù hợp, bảo đảm tính kế thừa, ổn định trong quản lý phát triển đô thị sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Các chỉ tiêu chủ yếu
Chương trình đề ra các chỉ tiêu cụ thể nhằm nâng cao chất lượng sống đô thị:
– Tập trung hoàn thiện tiêu chí phân loại đô thị đối với 14 đô thị trọng tâm; ưu tiên các tiêu chí còn thiếu, còn yếu về quy mô dân số, mật độ dân số, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, môi trường, cảnh quan và năng lực quản lý phát triển đô thị.
– Triển khai 100% đô thị trong phạm vi Chương trình được rà soát, cập nhật, lập hoặc điều chỉnh quy hoạch đô thị, quy hoạch xây dựng, quy chế quản lý kiến trúc và các chương trình, kế hoạch liên quan theo quy định.
– Phấn đấu nâng cao chất lượng hạ tầng đô thị; ưu tiên đầu tư giao thông đô thị, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, thu gom và xử lý chất thải rắn, cây xanh, chiếu sáng, hạ tầng số và công trình công cộng theo quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và khả năng cân đối nguồn lực.
– Đối với các chỉ tiêu về đất giao thông, cây xanh, cấp nước sạch, thu gom và xử lý chất thải rắn, xử lý nước thải, hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp, thực hiện theo lộ trình, phạm vi áp dụng và thứ tự ưu tiên đầu tư của từng đô thị.
– Bảo đảm quỹ đất, diện tích xây dựng trường học, y tế, văn hóa, thể thao theo quy hoạch, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành và điều kiện thực tế từng địa bàn.
Hướng tới đô thị xanh, thích ứng biến với đổi khí hậu và phát triển bền vững
Điểm nhấn nổi bật của Chương trình phát triển đô thị tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026–2030 là định hướng phát triển đô thị xanh, thân thiện môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Theo đó, tỉnh Phú Thọ xác định nguyên tắc phát triển đô thị theo nguyên tắc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; lồng ghép mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ không gian xanh, mặt nước, hành lang thoát lũ, hành lang sông suối, hồ điều hòa và cảnh quan tự nhiên.
Đối với các đô thị loại II, ưu tiên hoàn thiện đồng bộ hạ tầng xanh, hạ tầng môi trường, giao thông xanh, chiếu sáng tiết kiệm năng lượng, công trình xanh, chuyển đổi số, thoát nước, chống ngập, xử lý nước thải, chất thải rắn và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đối với các đô thị loại III, ưu tiên hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, cây xanh, không gian công cộng, thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, chỉnh trang đô thị, giao thông kết nối và kiểm soát phát triển không gian đô thị.
Đặc biệt, đối với khu vực ven sông, ven hồ, miền núi, khu vực có nguy cơ ngập úng, sạt lở, lũ ống, lũ quét, phải kiểm soát chặt chẽ phát triển không gian, bảo vệ hành lang thoát lũ, hành lang sông suối, mặt nước, rừng, cảnh quan tự nhiên và triển khai giải pháp phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Huy động nguồn lực cho phát triển đô thị
Để bảo đảm tính khả thi, Chương trình xác định nhiều giải pháp đồng bộ về cơ chế, chính sách và huy động nguồn lực.
Tỉnh sẽ ưu tiên nguồn vốn ngân sách cho các công trình hạ tầng khung, hạ tầng thiết yếu, các dự án liên vùng và các tiêu chí đô thị còn thiếu; đồng thời khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, phát triển khu đô thị mới, chỉnh trang và tái thiết đô thị.
Cùng với đó là huy động đa dạng nguồn vốn từ ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương, vốn ODA, PPP, FDI, tài chính xanh, tín dụng xanh, vốn doanh nghiệp, vốn xã hội hóa và các nguồn vốn hợp pháp khác; lồng ghép nguồn lực từ các chương trình, đề án, kế hoạch ngành để thực hiện Chương trình
Tỉnh cũng chú trọng cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng quy hoạch, tăng cường năng lực quản lý đô thị và xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị thống nhất phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.
Động lực mới cho Phú Thọ phát triển nhanh và bền vững
Chương trình phát triển đô thị tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026–2030 không chỉ là định hướng phát triển không gian đô thị mà còn là chương trình hành động nhằm tạo dựng nền tảng cho tăng trưởng kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới. Với định hướng phát triển 14 đô thị trọng điểm, nâng cao chất lượng đô thị hóa, phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững, Phú Thọ đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành tỉnh phát triển năng động, là trung tâm công nghiệp, dịch vụ và logistics quan trọng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị cùng với sự đồng thuận của người dân và cộng đồng doanh nghiệp sẽ là yếu tố then chốt để Chương trình phát triển đô thị giai đoạn 2026–2030 đạt được các mục tiêu đề ra, góp phần xây dựng tỉnh Phú Thọ ngày càng văn minh, hiện đại, đáng sống và phát triển bền vững.
Theo Nguyễn Thị Thơm